Marxisten versus liberalen in debat

Op de anti-kapitalistische dag van de Actief Linkse Studenten en Internationaal Verzet op 18 maart in Gent confronteerden we een marxistische en een liberale visie op de economische crisis en de samenleving. De liberalen deden er alles aan om zich te distantiëren van de huidige gang van zaken, het vertrouwen in het eigen neoliberale systeem wankelt blijkbaar. Voor de Actief Linkse Studenten sprak Jonas Van Vossole. De liberale studenten van LVSV werden vertegenwoordigd door Patrice Viaene. Beiden kregen een tiental minuten om het debat in te leiden.

Planning versus meer kapitalisme
Jonas benadrukte dat de huidige crisis het gevolg is van het falende kapitalistische systeem. Marx stelde reeds in de 19de eeuw dat het kapitalisme telkens tot overproductiecrises zou leiden, de werkende klasse is immers niet in staat om alle goederen op te kopen die zij heeft geproduceerd. Om de crisis voor zich uit te schuiven, werd de afgelopen jaren steeds meer gewerkt met goedkope kredieten. Er werd in lucht gehandeld, maar de zeepbel is nu aan het barsten met alle gevolgen van dien met tal van sociale drama’s. Het is noodzakelijk om te breken met het kapitalisme waar enkel de winstlogica telt. Daartegenover is er nood aan een democratische planeconomie.

De liberale studenten stelden dat een perfect kapitalistisch systeem en vooral een perfect liberaal systeem nog nooit heeft bestaan. In zo’n utopisch systeem zou de economische “invisible hand” het egoïstische winstbejag van elk individu omzetten in een stijgende welvaart voor allen. Een dergelijke liberale samenleving zou volgens de LVSV’ers makkelijker haalbaar zijn dan een planeconomie omdat een complexe samenleving als de onze nooit volledig zou kunnen gepland worden.

Concreet pleitte de LVSV-vertegenwoordiger voor een “meer verantwoord kapitalisme” en het principe van “narrow banking” waarbij investerings- en depositobanken strikt gescheiden worden. Dat zou moeten volstaan om te vermijden dat mensen hun geld in rook zien opgaan zonder zelf aandelen te bezitten. Kortom, de crisis van het kapitalisme moeten we niet bestrijden met minder, maar juist met nog meer kapitalisme.

Debat
Na de korte inleidingen volgde een pittige maar vrij chaotische discussie. Een eerste discussiepunt ging over de lonen. De liberalen verdedigden hun traditionele argument dat de lonen deel moeten uitmaken van een vrije (en individuele) overeenkomst tussen werkgever en werknemer. Dat zou volgens hen jobs creëren, terwijl nu de lonen in sectoren met moeilijkheden “kunstmatig hoog” worden gehouden met een bijhorende negatieve impuls voor de markt en de werkgelegenheid.

Vanuit marxistische hoek werd geantwoord dat het individualiseren van de arbeidsrelaties door het patronaat zou aangewend worden om de keuze te beperken tussen een nog net leefbaar hongerloon of totale verpaupering. Bovendien zorgt de economische jungle van de zogenaamde “vrije markt” er voor dat de kleine bedrijven worden opgeslorpt door de grotere met een steeds grotere monopolievorming. Dat versterkt de positie van het patronaat om haar condities op te leggen aan individuele arbeiders.

Een ander discussiepunt handelde over de rol van het individu in de samenleving. Waar de liberalen het individu grotendeels los zien van zijn context en klassenpositie, stellen marxisten dat de maatschappelijke positie van individuen een belangrijke rol speelt. Een individu staat niet los van de bredere groep of klasse waartoe hij/zij behoort. Die klasse draagt in grote mate bij tot de socialisatie van iedereen en beïnvloedt ook de mogelijke persoonlijke keuzes. Het persoonlijke wordt dus mee beïnvloedt door onze omgeving. Om de mens als individu te bevrijden, zal collectieve strijd nodig zijn voor een andere samenleving. In die strijd worden we overigens als individu verrijkt door het delen van ervaringen met anderen.

Ideologie
Het debat werd afgesloten met korte conclusies van beide sprekers waaruit de traditionele tegenstelling tussen arbeid en kapitaal nogmaals bleek. Waar marxisten opkomen voor een socialistische geplande economie met een productie naargelang de behoeften van de meerderheid van de bevolking, blijven de liberalen het individuele winstbejag als drijvende kracht voor een gezonde economie zien. Rond het feit dat het liberale systeem vandaag in crisis is, werd zoveel mogelijk heen gefietst. Dit debat had uiteraard niet als doel om elkaar te overtuigen, we wilden een confrontatie van opvattingen en ideologieën. We vonden het op dat vlak een interessant debat en we bedanken de liberale studenten voor de moed om met ons een ideologisch debat aan te gaan.

Door Michiel (Gent)

Debat onder anti-fascisten over strijd tegen extreem-rechts

Een tweede debat op onze anti-kapitalistische dag was er één tussen anti-fascisten: ALS en Comac debatteerden over welk soort campagnes we nodig hebben. Jeroen van ALS en Yoerik van Comac (de jongerenbeweging van de PVDA) leidden het debat in waarbij werd vertrokken van de anti-NSV betoging van 26 maart. De dag voor deze discussie plaatsvond, was er nog een inval van zo’n 20 fascisten op een meeting van de Actief Linkse Studenten aan de Antwerpse universiteit. De noodzaak van een duidelijk anti-fascistisch antwoord blijft dus alleszins erg actueel.

De twee sprekers gingen in op drie vragen en daarna werd het debat met de zaal gevoerd. Een eerste discussie ging over de vraag wat fascisme is. De Comac-vertegenwoordiger stelde dat fascisme een politiek van het grootkapitaal is om haar belangen te dienen. Dat klopt op zich, maar er moet ook duidelijk gemaakt worden wat het verschil is tussen een burgerlijke democratie en een fascistisch systeem. Bovendien moet de opkomst van het fascisme gezien worden tegen een historische achtergrond: het falen van revolutionaire bewegingen in Duitsland, Italië,... en de rol die daarin werd gespeeld door de leidingen van de toenmalige arbeiderspartijen.

De crash van Wall Street (1929) stortte een deel van de arbeidersklasse in de werkloosheid en verpaupering. Arbeiderspartijen en vakbonden waren er voor de crisis niet in geslaagd om tot een ander systeem te komen ondanks talrijke revolutionaire mogelijkheden. Na het falen van de hoop op vooruitgang, kon de wanhoop van het fascisme ingang vinden bij het lompenproletariaat en de middenstand.

Wij hebben het vandaag over neo-fascisme als we spreken over groepen als het VB. Deze partij beschikt niet over een zelfde mobilisatiekracht of actieve sociale basis als de fascisten van de jaren 1920 en 1930 in Italië en Duitsland. Het VB is niet in staat om de arbeidersbeweging uiteen te knuppelen zoals Mussolini en Hitler dat deden met hun stoottroepen. Integendeel, het VB heeft een beperkte actieve kern in vergelijking met traditionele partijen. Extreem-rechts teert op een passief ongenoegen waardoor er een kloof is tussen het stemmenaantal en de actieve kern, bovendien worden de kiezers niet ideologisch overtuigd. Filip Dewinter stelde zelf in een interview met een Nederlandse krant: “Een linkse protestpartij zoals de Nederlandse SP zou ons ook stemmen kunnen kosten.” Voor een keer heeft hij gelijk.

Een belangrijk discussiepunt tussen Comac en ALS was over hoe we de strijd moeten aangaan. De vertegenwoordiger van Comac stelde dat het VB fascistisch is en een groot deel van de arbeiders nu eenmaal rechts zijn. Daarom zou er nood zijn aan een zo breed mogelijk front van partijen, organisaties,... die samen opkomen tegen fascisten, los van het programma dat door dit front naar voor wordt gebracht.

Op de vraag welke oplossing naar voor moet worden geschoven, antwoordde de Comac-vertegenwoordiger “onderwijs”. Wij zijn uiteraard ook voorstander van degelijk onderwijs, maar denken dat dit niet volstaat om de voedingsbodem van de steun voor extreem-rechts weg te nemen.

Wij denken niet dat de traditionele partijen een antwoord hebben op het neoliberale beleid waaraan ze hebben meegewerkt en dat voor de sociale problemen zorgt waarop een partij als het VB kan groeien. Moraliserende argumenten volstaan niet op een ogenblik van crisis en massale werkloosheid. We moeten er voor opletten dat anti-fascisten niet gezien worden als deel van het establishment in een belerende houding tegenover kiezers van extreem-rechts. In onze anti-fascistische werking verdedigen we de noodzaak van de uitbouw van een nieuwe arbeiderspartij met een socialistisch programma dat antwoorden biedt op de crisis van het kapitalisme. Dat is de beste manier om in de plaats van een passief (individueel) ongenoegen te bouwen aan een actieve (collectieve) oppositie.

Benoit. Artikel uit het meinummer van Socialistisch Links